گره‌گشایی استارتاپی: مشکلات صنعت از نگاه پارک فناوری پردیس

مهدی عظیمیان زواره

مدیرکل توسعه شعب و پردیس‌ها و رییس مرکز شتابدهی نوآوری/ پارک فناوری پردیس

مهندس عظیمان در رشته کارشناسی ارشد مدیریت دولتی با گرایش مالی تحصیل کرده‌اند و سابقه ۱۲ سال فعالیت در پارک فناوری پردیس در سمت‌های مختلف کارشناسی و مدیریت را دارا می‌باشند. مهندس عظیمیان در حال حاضر در کارخانه نوآوری آزادی و کارخانه نوآوری های‌وی با سمت مدیرکل توسعه شعب و پردیس‌ها پارک فناوری پردیس و رییس مرکز شتابدهی نوآوری، مشغول به فعالیت هستند و تجارب بالایی در ارزیابی شرکت‌های متقاضی عضویت در پارک فناوری پردیس دارند. ایشان سابقه فراوانی در اکوسیستم نوآوری و شتابدهی و برگزاری رویدادهای کارآفرینی دارند و همواره بر لزوم حمایت از استارتاپ‌ها تاکید داشته‌اند. به منظور بررسی زمینه و سابقه همکاری پارک فناوری پردیس با صنایع، به ویژه صنعت نفت و گاز و گره‌گشایی از مشکلات صنعت به کمک فضای نوآوری و شتابدهی کشور، گفتگویی با ایشان در رابطه با بررسی مشکلات صنعت به کمک استارتاپ‌ها و پارک فناوری پردیس صورت دادیم.

رویکرد صنعت به ویژه صنعت نفت و گاز در مقابل استارتاپ‌ها چگونه است؟ 

رویکردی که صنعت کشورمان تاکنون با آن مواجه بوده رویکردی سنتی است که از ابتدای شروع این صنعت بر آن حاکم بوده است. البته دستاوردها و موفقیت‌هایی را نیز در پی داشته است. ولیکن تغییر و تحولاتی که در این چند سال اخیر در حوزه فناوری و نوآوری‌های مختلف اتفاق افتاد، زنگ خطری برای صنایع است که اگر با همان روال سابق خود فعالیت کنند عملاً ضریب دستیابی به موفقیت را برای خود کاهش داده و به همان میزان ضریب شکست خود را افزایش می‌دهند. این موضوع درباره تمامی صنایع صادق است. دنیا با تحولی عظیم در عرصه نوآوری و  فناوری روبروست و چاره‌ای برای صنایع باقی نمی‌ماند جز اینکه خود را با این شرایط جدید وفق دهند. درست است که موانع زیادی بین استارتاپ‌ها و صنایع وجود دارد. مشخصاً هنوز این دغدغه برای تعدادی از صنایع ایجاد نشده است؛ چرا که همچنان می‌توانند به شیوه سنتی کسب‌وکار خود را ادامه دهند. صنایع باید به این نکته توجه داشته باشند که سرعت رشد فناوری، نوآوری و تغییر و تحول در دنیا بسیار بالاست و اگر صنایع بافاصله و دیرهنگام وارد این تغییر و تحول شوند از رقبای خود عقب خواهند ماند و برای دستیابی به بازار روز با مشکل مواجه خواهند شد. همچنین صنایع باید بدانند که به دلیل افزایش تعداد رقبا اگر شرکت‌ها به همان شیوه پیشین ادامه حرکت دهند از بازار عقب خواهند ماند و دیگر نمی‌توانند برتری خود را در حوزه تخصصی‌شان حفظ کنند. لذا بخشی از بازار را از دست خواهند داد.

رویکرد دنیا، رویکرد نوآوری باز است و با توجه به این که گروه‌های پژوهش و فناوری شرکت‌ها که بر روی بهبود و توسعه خدمات محصولات خود کار می‌کنند، دیگر نمی‌توانند به‌تنهایی پاسخگوی نیاز جامعه باشند؛ بنابراین لازم است که صنایع با آغوشی باز از نوآوری‌های خارج از مجموعه خود استقبال کنند و صرفاً متکی به گروه پژوهش و فناوری خود نباشد.

چرا امروزه صنایع چاره‌ای به جز پذیرش استارتاپ‌ها برای رفع مشکلات خود ندارند؟

از ابتدای دهه ۹۰ رویکرد استارتاپی در کشور ما اجرا شد و نسخه‌ای توسط استارتاپ‌ها برای رفع مشکلات جامعه و صنعت و بهتر کردن سبک زندگی و … ارائه شد. اکنون  نیز این رویکرد در حال تکامل و پیشرفت است و توانسته تا حدودی نقش خود را در صنعت و جامعه پررنگ کند. به‌مرور زمان، دانش رفع مشکلات با استفاده از استارتاپ‌ها شکل گرفت و نمونه‌های استارتاپی موفقی نیز در این زمینه ظهور کردند.

این امر به‌عنوان زنگ خطری برای صنایع قدیمی تلقی می‌شود و آن‌ها دریافتند که اگر با استارتاپ‌ها همسو نشوند احتمالاً محکوم‌به شکست خواهند شد و به سمت افول خواهند رفت. صنایع نیز باید از این مدل‌ها الگو بگیرند. لذا برخی از صنایع خود را با شرایط وفق دادند و به بررسی رفع نیازهای خود با استفاده از استارتاپ‌ها پرداختند. برخی از صنایع مانند صنعت حمل و نقل، گردشگری، دارو و درمان، نانو، پلیمر، مکانیک و … به این وادی وارد شده‌اند و در حال گذار به رویکرد استارتاپی هستند. صنعت دو وظیفه مهم درزمینه توسعه فناوری‌های نوآورانه بر عهده دارد. اول شناسایی چالش‌ها و کاستی‌های موجود و دوم ایجاد بازار برای فناوری‌های نوآورانه است.

متأسفانه با توجه به اطلاعاتی که دارم می‌توان گفت که صنعت شیمی و نفت د رزمینه استارتاپی خیلی فعال نبوده است. باید احساس خطر کرد. چرا که زمان در حال گذر است و اگر تا چندی دیگر اقدامی در این زمینه صورت نگیرد، امکان پیشرفت این صنعت بسیار سخت خواهد شد. باید اظهار نگرانی کرد که تعداد شتاب‌دهنده‌ها در حوزه نفت و گاز و صنایع وابسته بسیار کم است. لازم است که موسساتی به‌عنوان پیشرو در این حوزه وارد شوند و فرآیندهای شناسایی و شتاب‌دهی و ایجاد استارتاپ‌های حوزه نفت و گاز را در دستور کار قرار دهند تا بتوان نیازهای صنایع را در این زمینه‌ها پوشش داد.

در ابتدا رویکرد حضور شتاب‌دهنده‌ها در حوزه IT بود. هم‌اکنون نیز تعداد شتاب‌دهنده‌ها در زمینه IT از تمامی صنایع بیشتر است. از دلایل این امر می‌تواند این باشد که این کسب‌وکارها  نسبت به سایر صنایع بازدهی زودتری و هزینه‌های کمتری دارند؛ به همین خاطر شتاب‌دهنده‌ها تمایل بیشتری به حضور در این حوزه داشتند. بنابراین اگر برای کسب‌وکارهای حوزه نفت و گاز نیز این ویژگی‌ها را فراهم کرد، تمایل به این حوزه نیز بیشتر خواهد شد. البته اخیراً به دلیل اینکه نیازها در حوزه IT اشباع‌شده و شتاب‌دهنده‌های فعال توانستند حجم قابل‌توجهی از نیازهای جامعه را در این حوزه برطرف کنند، اکنون سمت‌وسوی شتاب‌دهنده‌ها نیز در حال تغییر است و در حال روی آوردن به سمت سایر صنایع نیز می‌باشند. یکی از این رویکردهای جدید استفاده از همین محصولات IT برای حل مشکلات صنایع نفت و گاز و صنایع مشابه است.

بستر مورد نیاز برای توسعه کسب و کار استارتاپ‌ها در صنایع چیست؟

قطعاً هر نهادی در توسعه فناوری‌های نوآورانه نقشی را بر عهده دارد. برای ورود استارتاپ‌ها به صنعت نیز بهترین نهادی که می‌تواند از جانب استارتاپ‌ها مشکلات صنعت را شناسایی کند و آن‌ها را وارد صنعت نماید، شتاب‌دهنده‌ها می‌باشند.

شتاب‌دهنده‌ها چون نهادی واسط هستند که هم به صنعت، هم به دولت و هم به استارتاپ‌ها متصل هستند، می‌تواند نیازهای صنعت را به‌خوبی شناسایی کرده و استارتاپ‌ها را به‌صورت کامل برای ورود به صنعت آماده کنند. مسلماً اگر استارتاپ‌ها بتوانند پس از گذراندن مدت حضور خود در کنار شتاب‌دهنده‌ها به‌عنوان نهادی بالغ و باتجربه وارد صنعت شوند، بسیار موفق‌تر از زمانی خواهند بود که با بی­تجربگی و سعی و خطا وارد این عرصه شوند.

ناآگاهی نسبت به شرایط بازار و نیاز جامعه منجر به شکست یک استارتاپ خواهد شد. استارتاپ‌ها باید در ابتدای کار بدانند که از چه طریقی می‌توان زودتر به موفقیت دست‌یافت. همچنین آن‌ها نیاز به آموزش نحوه اداره کسب‌وکار خود دارند و لازم است که مربیان باتجربه‌ای که سال­های زیادی در همان صنعت فعالیت کرده‌اند در کنار آن‌ها حضور داشته باشند و از ورود آن‌ها به مسیرهای اشتباه جلوگیری کنند. این نیازها در قالب پکیج آموزش و خدمات تجاری‌سازی توسط شتاب‌دهنده‌ها در اختیار استارتاپ‌ها قرار می‌گیرد و از طرفی می‌تواند از طرف تشکل‌های مشابه انجمن صنفی مهندسین پلیمر و شیمی ایران نیز این خدمات را دریافت کند. صنعت نفت و گاز باید بتواند از ظرفیت‌های بالای موجود نظیر انجمن صنفی و نیز افراد دانشگاهی و فارغ‌التحصیلان و صاحبان ایده استفاده کند و فرصتی را برای کارآفرینی ایجاد کند.

کسب‌وکارهای نوپا برای شکل‌گیری با نیازهایی مواجه هستند که اگر این نیازها در حین شکل‌گیری کسب‌وکارها برطرف نشود، ضریب شکست آن‌ها افزایش خواهد یافت. می‌توان گفت که بیش از ۹۰ درصد کسب‌وکارها بلافاصله پس از تأسیس یا حتی در حین تأسیس شکست می‌خورند. چرا که بسترهای لازم برای آن‌ها فراهم نیست و حمایت‌های لازم از آن‌ها به عمل نمی‌آید. وظیفه شتاب‌دهنده‌ها این است که در مرحله شکل‌گیری تا رسیدن به بلوغ نسبی کسب‌وکارهای نو از آن‌ها حمایت کنند و خدمات مورد نیاز آن‌ها را در اختیارشان قرار دهند.

شتابدهندهر‌ها باید خدماتی نظیر شبکه‌سازی را به استارتاپ‌ها ارائه دهند. هرچه ارتباط استارتاپ‌ها با حوزه‌های مختلف و حوزه کارکرد خود بیشتر باشد، ضریب موفقیت آن‌ها نیز افزایش می‌یابد. عامل ارتباطات عاملی بسیار مهم است و استارتاپ‌ها می‌توانند از طریق شبکه‌هایی که با آن‌ها در ارتباط هستند کسب تجربه نمایند. این موضوع امری مهم در افزایش میزان موفقیت آن‌ها است. یک موضوع پراهمیت دیگر نیز ارتباط با سرمایه‌گذار است. لذا جذب سرمایه قابل توجه در مرحله بلوغ کسب‌وکارهای نوپا مسئله مهمی است که بخشی از آن بر عهده شتاب‌دهنده است. شتاب‌دهنده‌ها سعی می‌کنند که با سرمایه‌گذاران متعددی ازجمله صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، بخش خصوصی، افرادی که تمایل دارند در این زمینه سرمایه‌گذاری کنند و … وارد مذاکره شوند و این شبکه ارتباطی را نیز برای استارت آپ فراهم می‌کند. درواقع شتاب‌دهنده‌ها کمک می‌کنند که یک استارتاپ بتواند در مرحله جذب سرمایه با استفاده از ارتباطات خاص به توسعه کسب‌وکار خود بپردازد.

مواردی که تاکنون در رابطه با شتاب‌دهنده عنوان کردم همان مدل معمول شتاب‌دهنده است، اما مدل دیگری از شتاب‌دهنده‌ها نیز وجود دارند که به شکل گسترده‌تری می‌تواند برای صنعت مفید باشد. مدلی از شتاب‌دهنده‌ها که اصطلاحاً به آن استارتاپ استودیو گفته می‌شود، با بررسی صنایع و بررسی معضلات و مشکلات آن‌ها، پی به نیازمندی‌های هر صنعت می‌برند و با تشکیل تیمی از نخبگان مسائل مربوط را برای آن‌ها مطرح می‌کنند و از آن‌ها راهکار می‌خواهند.

در ماه‌های گذشته به واسطه تغییر رویکرد وزارت نفت، تعامل این وزارتخانه با پارک فناوری پردیس بیشتر شده است، توضیحات بیشتری در این رابطه ارائه دهید؟

رویکردها در حال تغییر است. تا پیش‌ازاین درب‌های ورود استارت آپ ها به این صنعت باز نشده بودند. اکنون با دستور مستقیم وزیر محترم نفت جناب آقای زنگنه به معاون محترم خود جناب آقای محمد زاده قرار است که مرکز پیشین پژوهشگاه در شهرری به یک مرکز نوآوری برای صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و صنایع وابسته تبدیل شود. این امر حرکتی بسیار مؤثر در این حوزه بود. متأسفانه این طرح، هم‌اکنون با فقدان وجود فردی که با جدیت پیگیر کارهای نوآورانه باشد رنج می‌برد. درواقع نیاز به نوآوری هنوز به‌درستی توسط افراد تصمیم‌گیرنده لمس نشده است. لازم است که حرکت آغازشده با جدیت دنبال شود و به ثمر برسد. البته اجرای این تصمیمات مشکلات زیادی به همراه داشت؛ زیرا فضای آن مجموعه نیاز به بازسازی داشت، تعدادی از ساختمان‌های آن مرکز متروکه شده بودند و می‌بایست بودجه زیادی برای بازسازی توسط وزارت نفت تأمین می‌شد. هر چند که وزارت نفت باید به این موضوع به‌عنوان سرمایه‌گذاری برای اهداف بزرگ‌تر و متعالی‌تر نگاه کند و نه هزینه. چراکه طی چند سال آینده این کسب‌وکارهای نوپا به ثمر خواهند نشست. باید بدانیم که هرچه فرصت بیشتری را از دست بدهیم امکان همراه شدن صنعت نفت با فناوری‌های نوآورانه روز دنیا سخت‌تر خواهد شد و از پیشگامان این عرصه فاصله خواهد گرفت.

رویکرد صنعت نفت در زمینه ورود استارتاپ‌ها کمرنگ بوده است اما برای شرکت‌های دانش‌بنیان، شرایط آسان‌تر و امکان رشد بیشتری را مهیا کرده است. در صورت برطرف شدن این موارد نیز شرایط ورود به عرصه فعالیت‌های برای بخش خصوصی داخلی مهیا خواهد بود. پارک فناوری پردیس می‌تواند به‌عنوان نهادی واسط درزمینه اخذ پروژه از شرکت‌های اصلی بالادستی و توزیع آن در بین شرکت‌های عضو خود عمل کند. پارک فناوری با شرکت‌های بزرگی همچون شرکت نفت و شرکت گاز قراردادهای پژوهشی بزرگی را انعقاد می‌کند و پروژه‌های مرتبط با این قرارداد را بین شرکت‌های فعال و متخصص حاضر در پارک فناوری تقسیم می‌کند. در نتیجه شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند با طی مسیری بسیار آسان‌تر از طریق پارک فناوری پروژه را دریافت نموده و در وقت و انرژی خود صرفه‌جویی کنند.

امروزه مراکز پژوهش و فناوری شرکت‌ها به‌تنهایی قادر به رفع مشکلات آن‌ها نیستند. نمونه‌های موفقی در سازمان‌های بزرگ نفتی و پتروشیمی دنیا داریم که نوآوری را در مراکز پژوهش و فناوری خود دخیل کرده‌اند.

منبع: نشریه انجمن صنفی مهندسین پلیمر و شیمی

دیدگاه خود را بیان کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.